Osmanlı Düzeninin Dönüşümü

17. Yüzyılda Buhran ve Değişimi

17. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu açısından bir “buhran” parantezine alınabilir, fakat buhran dönemleri farklı çözüm arayışlarının, o güne kadar görülmedik eleştiri ve önerilerin de ortaya konduğu dönemlerdir. Öyle ki toplumsal sorunlara çareler arayan ulema ve bürokratların kaleme aldığı layiha ve risaleler bir siyasi literatür teşkil eder.

Ali Fuat Bilkan, Osmanlı Düzeninin Dönüşümü: 17. Yüzyılda Buhran ve Değişim kitabında bunalım dönemi “literatürüne” odaklanıyor ve sarayın nimetlerinden kovulmuş, merkeze hem fiziken hem de zihnen uzak kalmış sanatçıların eleştirilerini düzenden duyulan rahatsızlığın ve toplum kanaatinin ipuçları olarak ele alıyor.

Bu bakış, Osmanlı’yı sadece taht merkezindeki olay ve olgularla değil, bilhassa Osmanlı taşrasının çarpıcı görünümüne yer vererek bozulmanın en fazla hissedildiği taşra üzerinden anlama imkânı veriyor. Dönemin yazılı kaynaklarıyla birlikte 17. yüzyıl Osmanlı toplum düzeni hakkında bütüncül bir tablo sunmayı amaçlıyor. Bu yönüyle imparatorluğun önemli bir yüzyılına meslekten tarihçiler ve tarihe meraklı okurlar için ayna tutuyor.

“Yüzyılın başında Celâlîlerle yürütülen müzakerelerden 1699’da imzalanan Karlofça Antlaşması’na kadar birçok krizde, artık karşımızda bir imparatorluk üslubu değil, muhataplarıyla eşit şartlarda masaya oturmaya hazır bir erken modern devlet tipolojisi bulunmaktadır.”
ALİ FUAT BİLKAN